Tarih

BANAZ’IN ADI :
         Şimdiki Banaz Köyü’nün ve ilçe topraklarının sahibi, iki oğlu arasında mülkünü paylaştırırken küçük oğlu sürekli olarak, “Baba bana az” diye söylenirmiş. Banaz’ın olduğu bu topraklar küçük kardeşe verilmiş.Banaz adının da bu olaydan kaldığı söylenmektedir.

İLK ÇAĞLARDA BANAZ

Yontma Taş Devri :

          Banaz ve çevresinin Yontma ve Cilalı Taş devirlerindeki yerleşim yerleri hala daha açıklığa kavuşturulamamıştır. Bakır Devri’nde (M.Ö.5000- 3000) sadece iki yerleşim yeri tespit edilmiştir.Bunlar Banaz Han üstü ile Paşacık Köyü, Mekcikemli Tepe’dir.

Tunç Devri:

        M.Ö.3000 -2000 yılları arası İlk Tunç Devri’dir. Bu devirde yerleşim yeri olarak Banaz, Öksüz, Susuz, İmrez, Dolay köy, Ahurhisar, Nohutova, Çece, Yenice, Dümenler, Karadıç Dedesi, Oturak (Kabaklar Öreni), köylerindeki höyükleri karşımıza çıkarmaktadır.
Bu yerleşim yerlerindeki medeniyet oldukça ileriydi. Bu yörenin merkezi kesin olarak belli olmamasına rağmen Çivril Beycesultan Höyüğü’nün merkez olması
muhtemeldir. Etiler zamanında bu çevrede büyük şehirler kurulmuştur. Banaz, İmrez ve Kedi Yünü, höyükleri örnek sayılabilir. Etrafı surlarla çevrili şehirlerin
batısında boy ve kral sarayları bulunmaktadır. Şehirler bir yol ile birbirine bağlıvdı. İzmir Banaz Manisa yolu Elmacık Höyüğü’ne oradan Kedi Yünü, Nohutova ve Banaz hövüklerinden Hamam Boğazı’ndan doğuya doğru giderdi. Nohutova’dan ayrılan diğer bir yol da Sandıklı’ya geçmektedir bu şekilde iyi bir ticaret yolu kurulmuştur.
 

Demir devri:

          Milattan önce 1200—334 tarihleri arası Anadolu, Trakya’dan inen kavimlerin akınına uğramıştır. Bunlar Firigler ve Muşkiler’dir. Anadolu’yu yıkıp yakan bu kavimler daha ziyade yerleşim yeri olarak yüksek yerleri seçtiler. Bakır ve Tunç medeniyetleri daha ziyade ovalarda kuruldu. Kurulan şehir ve köyler Banaz höyiiğünü oluşturmuştur. Daha sonraları Banaz Deresi arasına inmişlerdir. İleriki yüzyıllarda bugünkü istasyona kadar gelmişlerdir. Fakat şehir su baskınına uğradığından Roma Dönemi’nde İslam Mahallesi’ne geçtiler. Firiglerin M.Ö 700 yılında yaptıkları akın neticesinde Ahat Oturak (Kabaklar Öreni), Banaz, Koçaklar Öreni, Yeni Kılşar, Düzlüce’nin batı tarafı, Kaplangı, Öksüz, Folas yıkıldı. Yörenin idaresi Lidyalılar’ın idaresine geçti. Persler Devri’nde Ahat Köyü Anadolu’nun en büyük şehirlerinden birisiydi.

ANADOLU SELÇUKLU DÖNEMİ
Türklerin 1071 yılında Malazgirt Savaşı’nı kazanmasından sonra Anadolu Türkleşmeye başladı. Anadolu Selçuklu Devleti, 1176 tarihinde Banaz ve yöresini, bir daha el değiştirmemek üzere aldı. Yüzyıllık bir dönem içerisinde istilalara sahne olduğu için köyler, şehirler yakılıp yıkıldı. Hasan Köyü, Kızılhisar ve Oturak’ın kuzeyinde bulunan hisar kaleleri inşa edildi. Daha sonra Banaz ve civarının idaresi Germiyan Beyliği’ne geçti. 1302 — 1429 tarihleri arasında Germiyan Beyliği’nin bir kazasıydı. Germiyan Beyi Şah, kızı Devlet Hatun’u İkinci Murat’ın oğlu Yıldırım Beyazıt’a verdi. Süleyman Şah’ın kızına çeyiz olarak Kütahya ve civarının yanında Banaz’ın da verilip verilmediği bilinmemektedir.

OSMANLI DÖNEMİ
Banaz, Germiyan Beyliği’nin ortadan kaldırılmasıyla Osmanlı Devleti’nin idaresine geçti. Osmanlı Devleti döneminde Kütahya Sancağı’nın Uşak kazasına bağlı bir nahiye olan Banaz, 1912 yılında Kütahya valisi Gedik Ahmet Paşa tarafından köy statüsüne indirildi. Bucak merkezi İslamköye taşındı. Yunanlıların 15 Mayıs 1919 yılında İzmir’i işgal etmesinden sonra işgal, Anadolu ya doğru zamanla ilerledi. 25 Mart 1920 tarihinde Banaz, Yunan işgaline uğradı. Başkomutanlık Meydan Savaşı’ndan sonra Yunan kuvvetlerinin batıya doğru çekilmesiyle 31 Ağustos 1922 yılında Türk ordusu Banaz’a girdi. Böylece Banaz düşman işgalinden kurtuldu.
 

CUMHURİYET DÖNEMİ

Cumhuriyet’in ilanından sonra Uşak, Kütahya Vilayeti’nin bir kazası olarak kaldı. 1953 yılında Uşak’ın il olmasıyla Banaz nahiyesi kaza haline getirildi. 1954 yılında Gediz’e bağlı olan Comburt (Ayrancı ), Baltalı, Yukarı karacahisar, Çece (Çamsu) Ovacık, Çiftciler ( Küçükler) köyleri Banaz’a bağlandı. Ayrıca 1971 yılında, Kara köse, Çiftlik Balcıdamı ve Dolayköy, (Yazı tepe) köyleri de Banaz’a bağlanarak İlçe merkezi 45 köy ve kasabasıvla bugünkii halini aldı.

Banaz ve çevresinde Roma ve Bizans Dönemi harabeleri

AKMONİA (AHATKÖY) :
Banaz’a 8 kilometre uzaklıkta bulunan Ahat Köyü’nün güney tarafında üç tarafı dere ile çevrili yüksek ve çevreye hakim bir tepe üzerinde kurulmuş antik Akmonia Şehri bulunmaktadır. Burası meşhur Lidya Kral Yolu üzerindedir.
KREMON AGORA(SUSUZKÖY) :
İlçe sınırları içerisinde kalan ve Banaz’ın güneybatısında yer alan Kremon Agora şehri, hem antik Akmonia’ya yakın olması, hem de meşhur Kral Yolu üzerinde olması yöniinden oldukça önemlidir.
HİEROXHARAX(OTURAK KOYU) :
Hieroxharax, Loukhoratax şeklinde piskoposluk listelerinde “oraka” şeklinde değiştirilmiştir. Moxeanoilerin şehirlerinden birisi idi. Akmonia’dan kuzeye ve doğuya giden yol üzerinde olduğu sanılmaktadır.
DİOKLEA(AYVACIK KÖYÜ)
Banaz’a bağlı Ahat Köyü’rıün güneydoğusundaki Ayvacık Köyü’ndedir. Burası Moxeanoilerin şehirlerinden birisi olup, Akmonia’dan Frigyadaki Pentepolis’e giden yol iizerindedir.
RUMBEYİ (YAZITEPE KÖYÜ) :
Roma İmparatorluğu Dönemi’nden kalma bu yerlerde günümüze kadar kalıntılar kalmıştır. Bunların bir kısmı toprak altında olmasına rağmen bir kısmı toprak üzerindedir.